Διπολική διαταραχή

Η διπολική διαταραχή (μανιοκατάθλιψη) ταξινομείται στις λεγόμενες διαταραχές της διάθεσης. Αν και σύμφωνα με τις μελέτες αφορά ένα σχετικά μικρό ποσοστό του πληθυσμού (της τάξεως του 1-2 %), εντούτοις η ένταση των συμπτωμάτων και σε μερικές περιπτώσεις οι σοβαρές επιπλοκές επηρεάζουν βαθύτατα τόσο τη ζωή του ανθρώπου που πάσχει όσο και τα άτομα του περιβάλλοντός του.

Με την έννοια “διπολικότητα” αναφερόμαστε στη έντονη διακύμανση της διάθεσης του ατόμου, ανάμεσα στον πόλο της μανίας ή υπομανίας όπου κυριαρχούν η αυξημένη διάθεση, η ανησυχία, την έντονη δραστηριότητα, οι ελαττωμένες ανάγκες για ύπνο κι ανάμεσα στον πόλο της κατάθλιψης που χαρακτηρίζεται από θλίψη, απελπισία, έλλειψη ενδιαφερόντων, ανηδονία και πολλά άλλα. Αν και διακυμάνσεις του συναισθήματος εμφανίζονται φυσιολογικά σε κάθε άνθρωπο, στα άτομα που πάσχουν από διπολική διαδοχή τα “πάνω” και τα “κάτω” της διάθεσης είναι έντονα, πολλές φορές αναντίστοιχα με τους εξωτερικούς παράγοντες, ενώ επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα στην καθημερινή ζωή του ατόμου.

Παρόλο που η διπολική διαταραχή μπορεί να ξεκινήσει σε οποιαδήποτε ηλικία, συνήθως εμφανίζεται στην αρχή της ενήλικης ζωής.

Λόγω της φύσης της νόσου η διπολική διαταραχή παρουσιάζει μια μεγάλη ποικιλία κλινικών εικόνων, με σημαντικές διαφορές στο είδος των επεισοδίων, στη διάρκεια, στην ένταση, στην μορφή και στη συχνότητα. Επίσης, λόγω του γεγονότος αυτού, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι δύσκολο αρχικά να τεθεί η σωστή διάγνωση. Γίνεται λοιπόν εύκολα κατανοητή η τεράστια σημασία του να απευθυνθεί κάνεις στο κατάλληλο ειδικό, προκειμένου να υπάρξει μια σωστή κλινική εκτίμηση και να καθοριστεί η κατάλληλη θεραπεία.

Τα αίτια της διπολικής διαταραχής

Τα ακριβή αίτια της διπολικής διαταραχής δεν είναι γνωστά, άλλωστε δεν πρόκειται για μία και μόνο πάθηση αλλά περισσότερο για ένα “φάσμα” παθήσεων. Ωστόσο υπάρχει μια πληθώρα ερευνητικών δεδομένων, τα οποία καταλήγουν ότι η αιτιολογία της μανιοκατάθλιψης είναι το αποτέλεσμα μιας ποικιλίας βιολογικών, ψυχολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Έτσι θεωρείται ότι κομβικής σημασίας είναι η ανισορροπία ορισμένων νευροδιαβιβαστών σε επίπεδο εγκεφάλου. Επίσης έχει βρεθεί ότι η διπολική διαταραχή μπορεί να εκδηλωθεί πιο συχνά σε μέλη της ίδιας οικογένειας, ενώ σημαντικός φαίνεται να είναι ο ρόλος των στρεσογόνων καταστάσεων, στο να πυροδοτηθεί η νόσος και κυρίως να υπάρξουν υποτροπές.

Διπολική διαταραχή και κίνδυνος αυτοκτονίας

Μια από πιο σημαντικές επιπλοκές στο πλαίσιο της διπολικής διαταραχής, είναι ο αυξημένος κίνδυνος για αυτοκτονική συμπεριφορά. Αυτή μπορεί να προκύψει σε οποιαδήποτε φάση της νόσου, είναι όμως συχνότερη κατά τη διάρκεια των καταθλιπτικών επεισοδίων. Ενδείξεις για αυξημένο κίνδυνο αποτελούν η αναφορά από τον ίδιο τον ασθενή σχετικών σκέψεων και προθέσεων, αίσθημα απελπισίας και αβοήθητου, κατάχρηση αλκοόλ και χρήση ουσιών, προηγούμενες απόπειρες αυτοκτονίας κτλ. Στις περιπτώσεις αυτές ρωτάμε άμεσα τον ασθενή για τέτοιου είδους σκέψεις και προβληματισμούς (ο μύθος ότι “δεν τον ρωτάω για να μην του το βάλω στο μυαλό” είναι επικίνδυνος, καθώς κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει) και απευθυνόμαστε το συντομότερο δυνατό στον θεράποντα ιατρό.

Θεραπεία της διπολικής διαταραχής

Καθοριστικής σημασίας είναι η θεραπεία της διπολικής διαταραχές να ξεκινά το συντομότερο δυνατό. Με τις κατάλληλες θεραπευτικές παρεμβάσεις και την ιατρική παρακολούθηση σε βάθος χρόνου, είναι δυνατόν η νόσος να σταθεροποιηθεί κι ο άνθρωπος που πάσχει από μανιοκατάθλιψη να ζήσει μια φυσιολογική και δημιουργική ζωή.

Βασικό ρόλο στην θεραπεία της νόσου παίζει η φαρμακευτική αγωγή, ενώ με τις διάφορες ψυχοθεραπευτικές και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις γίνεται προσπάθεια να ενισχυθεί το θεραπευτικό αποτέλεσμα και να αποτραπούν οι υποτροπές.

Ανάλογα με την φάση και την μορφή της νόσου, τα φαρμακευτικά θεραπευτικά σχήματα περιλαμβάνουν ουσίες όπως λίθιο, αντιεπιληπτικά, αντιψυχωτικά, αντικαταθλιπτικά, βενζοδιαζεπίνες κ.α.

Οι ψυχοθεραπευτικές παραβάσεις, γίνονται είτε σε ατομικό (ψυχοδυναμικές θεραπείες, γνωστικο-συμπεριφορικές θεραπείες), είτε σε οικογενειακό επίπεδο (συστημικές προσεγγίσεις). Ιδιαίτερα σημαντικός στην αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής έχει αποδειχτεί ο ρόλος της ψυχοεκπαίδευσης. Αυτή στοχεύει στην πληροφόρηση και την εκπαίδευση τόσο του ατόμου που πάσχει όσο και του περιβάλλοντός του, κυρίως της οικογένειας. Μαθαίνει λοιπόν κανείς την φύση της νόσου, τα χαρακτηριστικά των επιμέρους φάσεων, την δράση των φαρμάκων και τη σωστή τους ρύθμιση ανάλογα με τα συμπτώματα, την αναγνώριση πρώιμων ενδείξεων για υποτροπή κτλ.