Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής

Τα τελευταία χρόνια ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός γυναικών, παρουσιάζει έντονα προβλήματα στη συμπεριφορά του σε σχέση με τη λήψη τροφής. Σε κλινικό επίπεδο δύο είναι τα κυρίως σύνδρομα που συνθέτουν το φάσμα των Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής: η Ψυχογενής Ανορεξία (“Νευρική Ανορεξία” όπως -εσφαλμένα- είναι γνωστή) και η Ψυχογενής Βουλιμία.

Πρόκειται για παθήσεις που θεωρείται ότι είναι “γένους θηλυκού”, καθώς σε ποσοστό μεγαλύτερο από 90% αφορούν γυναίκες, με έναρξη των συμπτωμάτων στην όψιμη εφηβεία ή την πρώιμη ενήλικη ζωή. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί μια τάση να εμφανίζονται τόσο η ανορεξία όσο και η βουλιμία σε πιο νεαρές ηλικίες, ενώ αύξηση παρουσιάζει και ο αριθμός των πασχόντων αντρών.

Παρά το γεγονός ότι οι Διαταραχές στην Πρόσληψη Τροφής θεωρούνται πρωτογενείς, αξίζει να τονιστεί ότι στην πλειονότητα των ασθενών μπορούν να ανιχνευτούν στοιχεία και από άλλες ψυχικές διαταραχές όπως ψυχώσεις, νευρώσεις και κυρίως διαταραχές προσωπικότητας.

Ψυχογενής Βουλιμία

Η ψυχογενής βουλιμία, χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια πρόσληψης μεγάλων ποσοτήτων τροφής, τα οποία συνοδεύονται από την αίσθηση απώλειας ελέγχου. Τα επεισόδια σταματούν συνήθως λόγω έντονης σωματικής δυσφορίας και ακολουθούνται από ενοχή, αυτοϋποτίμηση και κατάθλιψη. Ως αποτέλεσμα, το άτομο που εμφανίζει βουλιμία, κάνει αντιρροπιστικές συμπεριφορές, π.χ. προκαλεί εμέτους, κάνει νηστεία ή υπερβολική άσκηση για να αποτρέψει την αύξηση βάρους κλπ. Οι άνθρωποι με βουλιμία συνήθως διατηρούν φυσιολογικό σωματικό βάρος.

Η ψυχογενής βουλιμία εμφανίζεται συχνότερα σε σχέση με την ψυχογενή ανορεξία. Είναι σημαντικά συχνότερη στις γυναίκες από ότι στους άντρες, εμφανίζεται στην πρώιμη ενήλικη ζωή και αφορά το 1-3% των γυναικών. Σποραδικά συμπτώματα της νόσου, όπως μεμονωμένα επεισόδια υπερφαγίας και κάθαρσης, έχουν αναφερθεί σε πολύ υψηλά ποσοστά έως και 40% σε ομάδες φοιτητριών.

Στις αιτίες της ψυχογενούς βουλιμίας εμπλέκονται παράγοντες βιολογικοί (π.χ. σεροτονίνη, νοραδρεναλίνη κλπ), κοινωνικοί και ψυχολογικοί. Στους κοινωνικούς παράγοντες αναγνωρίζονται κοινωνικές πιέσεις για λεπτά σώματα και ανάλογα πρότυπα και τρόπο ζωής. Ψυχοδυναμικά ενοχοποιούνται δυσκολίες με τις απαιτήσεις της εφηβείας, συγκρούσεις στην οικογένεια και λιγότερο στενές σχέσεις.

Πολλές και σημαντικές είναι οι επιπλοκές της ψυχογενούς βουλιμίας. Οι κυριότερες αφορούν ορμονικές διαταραχές, διαταραχές της υπόφυσης, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, προβλήματα με τον οισοφάγο, καταστροφή των δοντιών.

Η ψυχογενής βουλιμία έχει καλύτερη πρόγνωση από την ψυχογενή βουλιμία. Γενικά θεωρείται ότι η διαταραχή έχει μια χρόνια πορεία με εξάρσεις και υφέσεις, ενώ η πρόγνωση εξαρτάται από τις επιπλοκές. Σε ένα μεγάλο ποσοστό των περιπτώσεων συνυπάρχει κατάθλιψη και άγχος.

Η θεραπεία της ψυχογενούς βουλιμίας συνίσταται σε ποικιλία παρεμβάσεων που περιλαμβάνουν ατομική ψυχοθεραπεία, οικογενειακή θεραπεία και φαρμακοθεραπεία.
Η ψυχογενής βουλιμία λοιπόν φαίνεται να αφορά ένα μεγάλο αριθμό ατόμων στη σύγχρονη κοινωνία. Όπως και σε πολλές άλλες παθολογικές καταστάσεις, η έγκαιρη διάγνωση της βουλιμίας από έναν ειδικό, αποτελεί το πρώτο βήμα για την σωστή αντιμετώπισή της, στον δρόμο για μια φυσιολογική ζωή.

Ψυχογενής Ανορεξία

Η ψυχογενής ανορεξία («νευρική ανορεξία») χαρακτηρίζεται από μια βαριά διαταραχή της εικόνας που σχηματίζει ο ασθενής για το σώμα του. Σαν αποτέλεσμα, είναι η μια αδιάκοπη αναζήτηση της ισχνότητας, μέχρι σημείου λιμοκτονίας. Με απλά λόγια, το άτομο ενώ είναι σημαντικά αδύνατο, βιώνει έντονο φόβο ότι θα παχύνει και αρνείται να διατηρήσει το ελάχιστα φυσιολογικό βάρος για το ύψος και την ηλικία του.

Η σοβαρή αυτή διαταραχή, εμφανίζεται συχνότερα στο μέσον της εφηβείας. Αφορά 10-20 φορές συχνότερα τις γυναίκες απ’ ότι τους άντρες, μιλάμε δηλαδή ουσιαστικά για ένα «γυναικείο πρόβλημα». Υπολογίζεται ότι η ψυχογενής ανορεξία εμφανίζεται στο 1 – 2 % των γυναικών, υπάρχουν όμως στοιχεία ότι η συχνότητα πιο ηπίων συμπτωμάτων αφορά ένα 5%.

Στις αιτίες της ψυχογενούς ανορεξίας εμπλέκονται παράγοντες βιολογικοί, κοινωνικοί και ψυχολογικοί. Στους πρώτους έχουν ενοχοποιηθεί ουσίες όπως τα ενδογενή οπιούχα, ορμόνες, η κορτιζόνη κλπ. Στους κοινωνικούς παράγοντες κυρίαρχο ρόλο φαίνεται να παίζουν διάφορα κοινωνικά πρότυπα αδύνατων ανθρώπων και ανάλογου τρόπου ζωής. Τέλος στο επίπεδο των ψυχολογικών-ψυχοδυναμικών παραγόντων, υπάρχουν ζητήματα με διαταραχές στις οικογενειακές σχέσεις και κυρίως σ’ αυτές με τους γονείς, αντίδραση των εφήβων και προσπάθειες αυτονομίας και ανεξαρτησίας στο πλαίσιο της διαμόρφωσης της προσωπικότητάς τους.

Οι γυναίκες με ψυχογενή ανορεξία, αρνούνται συνήθως να γευματίσουν με τις οικογένειές τους ή σε δημόσιους χώρους, χάνουν βάρος, μειώνοντας δραστικά την πρόσληψη τροφής ή μειώνοντας δυσανάλογα τις πλούσιες τροφές σε υδατάνθρακες και λίπη. Δυστυχώς ο όρος «ανορεξία», δηλαδή απώλεια όρεξης, είναι παραπλανητικός, διότι η απώλεια όρεξης είναι κατά κανόνα σπάνια μέχρι τα προχωρημένα στάδια της διαταραχής. Ενδείξεις ότι οι ασθενείς σκέπτονται συνεχώς την τροφή, αποτελούν το πάθος τους για συλλογή συνταγών και η παρασκευή περίπλοκων γευμάτων για τους άλλους.

Πολλές και σοβαρές είναι οι επιπλοκές της διαταραχής: καρδιολογικές (αρρυθμίες, αιφνίδιος θάνατος κλπ), γαστρεντερικές (πόνοι, δυσκοιλιότητα), δερματολογικές (οίδημα, τριχοφυΐα), ψυχιατρικές (κατάθλιψη), σκελετικές (οστεοπόρωση), ορμονικές κλπ. Πάνω από τους μισούς ασθενείς παρουσιάζουν κατάθλιψη, ενώ αυξημένος είναι και ο δείκτης των αυτοκτονιών. Μάλιστα ο δείκτης θνησιμότητας είναι ιδιαίτερα υψηλός της τάξεως του 5 έως και 15%.

Γενικά η πρόγνωση της ψυχογενούς ανορεξίας δεν είναι καλή. Ωστόσο εμφανίζεται μια μεγάλη ποικιλία από άτομο σε άτομο: αυτόματη ύφεση χωρίς θεραπεία, ίαση μετά από θεραπεία, κυμαινόμενη πορεία με υποτροπές, πορεία σταδιακής επιδείνωσης που οδηγεί στον θάνατο.

Με δεδομένα τα περίπλοκα ψυχολογικά και σωματικά επακόλουθα της ψυχογενούς ανορεξίας, συνιστάται ένα ολοκληρωμένο θεραπευτικό πλάνο, που να περιλαμβάνει νοσηλεία όταν απαιτείται, όπως και ατομική και οικογενειακή θεραπεία. Η ψυχοθεραπεία αποτελεί ένα πολύ σημαντικό μέρος, ιδιαίτερα για την σταθεροποίηση της κατάστασης σε βάθος χρόνου. Ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία έχει χρησιμοποιηθεί με καλά αποτελέσματα σε πολλές περιπτώσεις. Επίσης έχουν εφαρμοστεί και γνωσιακές-συμπεριφορικές προσεγγίσεις καθώς και οικογενειακή θεραπεία. Από την σκοπιά των φαρμάκων, έχουν χρησιμοποιηθεί κυρίως αντικαταθλιπτικά και αντιψυχωτικά σκευάσματα με άλλοτε άλλα αποτελέσματα, καθώς δεν υπάρχει κάποιο σκεύασμα ειδικό για τα πυρηνικά συμπτώματα της ψυχογενούς ανορεξίας.

Σε κάθε περίπτωση η ψυχογενής ανορεξία αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα που επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό, έως και καθοριστικά, την φυσιολογική ζωή του ανθρώπου που πάσχει. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις, μπορεί να αποτελέσει μια επείγουσα ιατρική κατάσταση. Ωστόσο η έγκαιρη και σωστή αντιμετώπιση της ψυχογενούς ανορεξίας με τη συμβολή κάποιου ειδικού, αποτελεί ένα απαραίτητο βήμα προς την σωστή αντιμετώπισή της.