Κατάθλιψη

Γενικά

Η κατάθλιψη είναι μια νόσος η οποία περιγράφεται στην ανθρώπινη ιστορία ήδη από την αρχαιότητα. Στις μέρες μας εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πάσχουν από αυτή και υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 1 στους 10 θα νόσησει, τουλάχιστον μια φορά στη διάρκεια της ζωής του. Σύμφωνα με πολλές μελέτες και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η κατάθλιψή θα αποτελέσει στο άμεσο μέλλον τη δεύτερη αιτία αναπηρίας και κοινωνικής δυσλειτουργίας, ενώ οι προβλέψεις για τις ερχόμενες δεκαετίες υποστηρίζουν ότι η κατάθλιψη θα είναι η συχνότερη νόσος στον δυτικό κόσμο, συχνότερη ακόμα και από τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τον καρκίνο. Μάλιστα θεωρείται ότι η οικονομική κρίση θα αποτελέσει έναν ιδιαίτερα επιβαρυντικό παράγοντα στην αλματώδη αύξηση το καταθλιπτικών διαταραχών.

Η κατάθλιψη εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες, σχεδόν σε ποσοστά διπλάσια απ’ ό,τι στους άνδρες. Καταθλιπτικές διαταραχές μπορούν να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία, είναι όμως πιο συνηθισμένη η εμφάνισή τους στη μέση ηλικία. Αξίζει να αναφερθεί ότι στις τελευταίες δεκαετίες, η εμφάνιση καταθλιπτικών επεισοδίων παρατηρείται σε όλο και πιο νέους ανθρώπους.

Όσον αφορά τη βαρύτητα των καταθλιπτικών διαταραχών, αυτή ποικίλλει σημαντικά· τα επεισόδια μπορεί να είναι ήπιας, μέτριας ή μεγάλης βαρύτητας, η χρονική τους διάρκεια κυμαίνεται, ενώ η νόσος μπορεί να εμφανιστεί σαν ένα μόνο επεισόδιο ή να εξελιχθεί σε μια χρόνια και υποτροπιάζουσα κατάσταση.

Η κατάθλιψη είναι μία νόσος, που με τα σύγχρονα θεραπευτικά μέσα και τις κατάλληλες παρεμβάσεις μπορεί να αντιμετωπιστεί. Παρ’ όλα αυτά έχει βρεθεί ότι ακόμα και στις μέρες μας ένα μικρό μόνο ποσοστό των πασχόντων λαμβάνει τη θεραπεία από τον κατάλληλο ειδικό.

Το κόστος της κατάθλιψης είναι τεράστιο. Πέρα από τις επιπτώσεις που αναφέρουν οι μελέτες στο κοινωνικό επίπεδο, κατά τη γνώμη μου τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με την ψυχική οδύνη την οποία βιώνει ο άνθρωπος που πάσχει από κατάθλιψη· υποφέρει ψυχικά, οι σχέσεις του με την οικογένεια κλονίζονται, αδυνατεί να ανταποκριθεί στις επαγγελματικές και κοινωνικές του υποχρεώσεις, μπορεί να καταφύγει στο αλκοόλ ή και σε άλλες ουσίες, στη ζωή του δεν υπάρχει ικανοποίηση αλλά ένα συνεχές βάσανο. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις, μπορεί ο θάνατος να φαντάζει και ως η μόνη λύτρωση. Αξίζει λοιπόν να επαναλάβουμε ότι κατάθλιψη είναι μια νόσος που μπορεί και πρέπει να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.

Τα συμπτώματα

Σε αντίθεση με την θλίψη που είναι φυσιολογική και εμφανίζεται σε κάθε άνθρωπο κάτω από ορισμένες συνθήκες (π.χ. απώλειες, διάψευση προσδοκιών, ψυχοπιεστικά γεγονότα ζωής), η κατάθλιψη αποτελεί ένα παθολογικό συναίσθημα, τόσο ως προς την ένταση και την διάρκεια, όσο και ως προς τις συνθήκες που την πυροδοτούν.

Ο όρος “κατάθλιψη” περιλαμβάνει μια μεγάλη ποικιλία κλινικών μορφών στις οποίες προεξάρχουν άλλοτε άλλα συμπτώματα. Γενικότερα πάντως στις καταθλιπτικές διαταραχές συναντούμε:

-Καταθλιπτικό συναίσθημα
-Μειωμένη συγκέντρωση και προσοχή
-Ιδέες ενοχής και αναξιότητας
-Απαισιόδοξες σκέψεις για το μέλλον
-Ιδέες ή πράξεις αυτοκαταστροφής ή αυτοκτονίας
-Διαταραχές στον ύπνο
-Διαταραχές στην όρεξη για φαγητό

Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι τα παραπάνω συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλες ψυχικές διαταραχές, ενώ και η ίδια η νόσος εμφανίζει διάφορες μορφές, κάποιες από τις οποίες εκδηλώνονται με μη τυπική συμπτωματολογία. Θα ήταν λοιπόν μεγάλο λάθος με απρόβλεπτες συνέπειες, κάποιος να βάζει την διάγνωση μόνος του σύμφωνα με κάποια “κριτήρια” που διαβάζει ή η διάγνωση να τίθεται από άλλες ιατρικές ειδικότητες πέραν του ψυχιάτρου.

Η αιτιολογία

Όπως ήδη αναφέρθηκε ο όρος “καταθλιπτικές διαταραχές” περιλαμβάνει μια ποικιλία παθήσεων. Αντίστοιχα λοιπόν δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο αίτιο που να ενοχοποιείται για την εμφάνισή τους. Στις μέρες μας είναι γενικότερα αποδεκτό ότι η αιτιολογία της κατάθλιψης είναι πολυπαραγοντική, δηλαδή μια πληθώρα παραγόντων συνδυάζεται, με τρόπο διαφορετικό σε κάθε περίπτωση και έχει σαν αποτέλεσμα την εμφάνιση της νόσου. Σε αυτούς περιλαμβάνονται παράγοντες γενετικοί (μεγαλύτερη συχνότητα σε συγγενείς πρώτου βαθμού), νευροχημικοί (δυσλειτουργίες σε συστήματα νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο), η δομή της προσωπικότητας του ατόμου, έντονα τραυματικά γεγονότα ζωής (π.χ. σημαντικές απώλειες σε νεαρή ηλικία), σωματικές νόσοι και διάφοροι άλλοι ψυχολογικοί παράγοντες. Τα παραπάνω διαπλέκονται με τόσο σύνθετους και πολλές φορές απρόβλεπτους τρόπους, που ουσιαστικά δεν υπάρχει μια σίγουρη απάντηση στην συνηθισμένη και εύλογη απορία των ασθενών και των οικείων τους “τι φταίει”. Αυτό που έχει σημασία σε κάθε περίπτωση είναι ο κάθε άνθρωπος να αντιμετωπιστεί μέσα στη μοναδικότητά του, τόσο σε σχέση με το καταθλιπτικό του βίωμα όσο και σε σχέση με την ζωή του γενικότερα.

Η θεραπεία

Πριν από την οποία θεραπευτική παρέμβαση, θα πρέπει να γίνει μια ολοκληρωμένη κλινική εκτίμηση προκειμένου να τεθεί η σωστή διάγνωση. Προς αυτή την κατεύθυνση ο γιατρός θα λάβει ένα εκτενές ιστορικό, θα εκτιμήσει την παρούσα κατάσταση και αν χρειάζεται θα συστήσει την διενέργεια εργαστηριακών εξετάσεων (π.χ. αιματολογικός έλεγχος) προκειμένου ν αποκλειστούν άλλες παθολογικές καταστάσεις.

Σε κάθε περίπτωση το θεραπευτικό πλάνο πρέπει να είναι εξατομικευμένο. Ανάλογα με τις ανάγκες μπορεί να χρειαστεί φαρμακευτική θεραπεία ή ψυχοθεραπεία ή ο συνδυασμός και των δύο (η πεποίθηση ότι φαρμακοθεραπεία και ψυχοθεραπεία “αντιτίθενται” η μία στην άλλη θεωρείται ξεπερασμένη, καθώς σε πολλές περιπτώσεις ο συνδυασμός τους είναι αποτελεσματικότερος).

Τα νεότερα αντικαταθλιπτικά φάρμακα εμφανίζουν μεγάλη αποτελεσματικότητα, γρήγορη δράση και συνήθως λίγες ή και καθόλου παρενέργειες. Συνδυασμοί φαρμακευτικών ουσιών μπορούν να δώσουν πολύ καλά αποτελέσματα ακόμα και στις βαρύτερες περιπτώσεις.

Οι ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις στην κατάθλιψη μπορούν να έχουν διάφορες μορφές. Ανάλογα με το ψυχοθεραπευτικό μοντέλο γίνεται προσπάθεια να επιλυθούν οι ενδοψυχικές συγκρούσεις (ψυχανάλυση, ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία), να τροποποιηθούν οι λανθασμένοι τρόποι σκέψης (γνωσιακές θεραπείες), να αντιμετωπιστούν προβλήματα που απορρέουν από το οικογενειακό περιβάλλον και τις διαπροσωπικές σχέσεις του ασθενούς.

Η κατάθλιψη, με κάποια από τις πολλές μορφές της, μπορεί να εμφανιστεί στον καθένα μας. Δεν πρόκειται για “αδυναμία του χαρακτήρα”, για “αδράνεια” ή για “επιλογή”, όπως κάποιες φορές μπορεί να πιστεύεται. Η κατάθλιψή είναι μια σοβαρή νόσος που συνεπάγεται σημαντικές επιπτώσεις τόσο για το άτομο όσο και για το περιβάλλον του. Πάνω απ’ όλα στο επίκεντρο της βρίσκεται ένας άνθρωπος που υποφέρει, ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται να ζήσει την ίδια του τη ζωή. Παράλληλα όμως αξίζει να τονιστεί ότι η κατάθλιψη είναι μια νόσος, που στις μέρες μας, με τη βοήθεια του κατάλληλου ειδικού και την ενδεδειγμένη θεραπεία, μπορεί να αντιμετωπιστεί πολύ αποτελεσματικά.